Recykling i jego ograniczenia

Recykling to inaczej wtórne przetwarzanie, które polega na wykorzystaniu odpadów, zużytych elementów (np. części maszyn) do wytwarzania nowych produktów np. makulatury do produkcji papieru, zużytych opon samochodowych jako paliwa w cementowniach. Odpadami nazywamy wszystkie przedmioty oraz substancje stałe, a także nie będące ściekami substancje ciekłe powstające w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej lub bytowe człowieka. Rodzaje odpadów: rolnicze, przemysłowe oraz komunalne. Recykling ma duże znaczenie dla ochrony środowiska i jest coraz szerzej stosowany np. niektóre firmy samochodowe dążą do tego, aby możliwe było powtórne wykorzystanie ponad 90% stali i metali kolorowych użytych do produkcji ich samochodów oraz stosują tworzywa sztuczne nadające się do recyklingu.
Duże ilości odpadów papierowych, metalowych, plastikowych i szklanych są wykorzystywane powtórnie w procesie recyklingu (utylizacji). Większość tych materiałów jest w krajach zachodnich zbierana do specjalnych pojemników jeszcze w domach lub fabrykach. Lecz pozostałe śmieci także zawierają wiele cennych materiałów, które mogą być oddzielone na różnych etapach ich obróbki przed składowaniem na wysypisku.

Wysuszone śmieci są spalane bez dostępu powietrza w celu otrzymania takich przydatnych substancji jak tlenek węgla, metan, wodór, oleje mineralne, smoła czy węgiel drzewny. Metale ferromagnetyczne (zawierające żelazo lub nikiel) są wyciągane z taśmociągu, którym transportowane są śmieci przez silne magnesy zawieszone ponad nim. Oddziela się także szkło, aluminium i inne metale nieżelazne w procesach wykorzystujących ich różne właściwości fizyczne.

Często rozdziela się materiały bazujące na różnicach w ich gęstości, czyli ciężarze właściwym. Jeden z rodzajów separatorów działa w ten sposób, że sproszkowane śmieci spadają na taśmociąg poruszający się pod górę; materiał o większej gęstości opada na dół, a lżejszy wędruje do góry. Jeżeli spalamy śmieci, to metale i szkło topi się i opadają, jako najcięższe, na samo dno pieca, skąd mogą być łatwo zbierane. Szkło oddzielone ze śmieci można później posortować na kolorowe i białe. W tym celu zmielone szkło przechodzi przez silne pole magnetyczne. Kawałki szkła białego nie oddziałują z polem, podczas gdy szkło kolorowe oddziałuje i jest separowane. Co więcej, można szkło kolorowe posortować według kolorów. Kawałki szkła przechodzą przez strumienie światła, a uzyskiwane zmiany jego zabarwienia są rejestrowane przez elementy światłoczułe. Na podstawie wysyłanych przez nie sygnałów automaty sortują szkło - każdy kolor osobno. Jeśli chodzi o metale, to odzyskuje się głównie żelazo i aluminium. W mniejszych ilościach otrzymuje się ołów, miedź, i rtęć. Wysoka cena metali szlachetnych, takich jak złoto czy platyna, powoduje, że opłacalne jest odzyskiwanie nawet niewielkich ilości.

Bakterie dzięki temu że występują w każdym środowisku, a największe skupiska ich znajdują się w nieczystościach umożliwiają życie na ziemi. Bakterie występują na wysypiskach śmieci, a ich funkcją jest utylizacja odpadów. Bakterie przyczyniają się do krążenia pierwiastków w przyrodzie. Dzięki temu wszystko co przerobią, jest wykorzystywane ponownie (np.: świetnie oczyszczają wodę). Występują także w glebie powodując nie jednokrotnie mineralizację ziemi.

Pułapki recyklingu

Recykling ma swoje ograniczenia i uwarunkowania, które najłatwiej jest wykazać na przykładzie recyklingu tworzyw sztucznych. W Polsce wytwarzanych jest ok. 12 mln ton odpadów komunalnych rocznie, z czego 10 % stanowią odpadowe tworzywa sztuczne. Odpadowe tworzywa sztuczne to głównie opakowania przestrzenne, które przy ciężarze jednostkowym 100 kg/m3 i ciężarze całkowitym 1,2 mln ton odpadów zajmują objętość 12 mln m3. Nieprzetworzone opakowania tworzywowe zajmują objętość 12.000 pociągów towarowych rocznie. Odpady tworzywowe rozdrobnione zajmują natomiast objętość 1.200 pociągów towarowych rocznie czyli około 100 pociągów towarowych miesięcznie. W Polsce brak jest obecnie takiego potencjału organizacyjnego i technicznego, który mógłby podołać zadaniu pełnego recyklingu odpadowych tworzyw sztucznych. Brak również koncepcji celowego i trafnego zagospodarowania tworzywowych surowców wtórnych, tym bardziej, że nie jest przygotowana lista wyrobów, które mogłyby być wytworzone z surowców wtórnych, ani nie jest także zbadana chłonność rynku na te wyroby. Stosowanie recyklingu na poziomie ułamka procent, tak jak się to dzieje obecnie, nie ma, poza znaczeniem edukacyjnym, dużego znaczenia gospodarczego ani ekologicznego. Według naszych szacunków, w Polsce odzyskuje się rocznie ca. 18 tys. ton złomu aluminiowego pochodzącego ze zużytych puszek napojowych. Przyjmując, że na rynek polski trafia w ciągu roku 3,5 mld sztuk puszek (56,5 tys. ton aluminium), ich odzysk wynosi ponad 30%. W państwach UE, stosujących powszechnie segregację odpadów, odzysk szacowany jest na poziomie 70 - 80 %. Odzyskiwanie stopów aluminium jest skomplikowanym procesem wymagającym właściwego zorganizowania zbiórki złomu w punktach skupu, zakładach produkcji pierwotnej i wtórnej, zakładach przetwórczych i wśród konsumentów.

Jak już wspomniano, prowadzenie recyklingu jest związane z ponoszeniem kosztów, bowiem nie każdy odpad, nawet wysegregowany z odpadów komunalnych zmieszanych lub selektywnie zebrany, jest surowcem wtórnym. Np. odpadowe opakowania szklane nie są jeszcze surowcem wtórnym, nawet jeśli są już wysegregowane. Aby nabrały one cech surowca wtórnego należy jeszcze:

1. odpadowe opakowania ze szkła białego oddzielić od opakowań wykonanych ze szkła kolorowego,
   
2. z odpadowych opakowań szklanych wytworzyć stłuczkę szklaną,
   
3. umyć stłuczkę szklaną,
   
4. wysuszyć stłuczkę szklaną
   
5. oczyścić powstające odcieki lub zapłacić za ich oczyszczenie
   
6. stłuczkę szklaną załadować, przetransportować i zmagazynować.
   

Jak widać do uzdatniania odpadów należy właściwie powoływać odrębne przedsiębiorstwa. Brak takich jednostek, wielość i różnorodność czynności, które należy wykonać przy uzdatnianiu odpadów oraz wysoki poziom kosztów ich uzdatniania, hamuje stosowanie recyklingu odpadów na skalę przemysłową.

W ostatnim dwudziestoleciu wzrósł znacznie udział sektora opakowań w zużyciu aluminium. W USA zużywa się na opakowania około 30% produkowanego aluminium, w krajach europejskich zaś i Japonii około 10%. W USA aluminiowe puszki napojowe prawie całkowicie wyparły z rynku stosowane dotychczas puszki z blach ocynowanych. W USA zużycie aluminium dla celów opakowaniowych w przeliczeniu na statystycznego mieszkańca kształtowało się w 1995 roku na poziomie 9 kg i było trzykrotnie wyższe niż w Europie Zachodniej. Tempo wzrostu zużycia aluminium w tym sektorze jest jednak wyższe w Europie Zachodniej niż w USA. Wynosiło ono odpowiednio 4,3% rocznie w Europie Zachodniej i 3% w USA. Najbardziej rozpowszechnionym i interesującym organizacyjnie oraz technologicznie jest recykling puszek napojowych. Nie jest przesadą stwierdzenie, że recykling aluminium odegrał wielką rolę w rozszerzaniu rynku puszek aluminiowych i ich ekspansji na rynek wcześniej zdominowany przez materiały konkurencyjne. Podstawą recyklingu puszek jest wysoka wartość użytkowa złomu aluminiowego i łatwość jego przetwarzania na nowe puszki. Większość złomu puszek jest spożytkowana przez producentów blachy i taśmy w celu ponownej produkcji puszek. Użyteczność składników puszek w produkcji stopów czyni złom z puszek wyjątkowo przydatnym w zamkniętych pętlach recyklingu i decyduje zarówno o wysokiej wartości tego złomu, jak i o jego udziale w produkcji nowej blachy na puszki. Znaczne ilości zużytych puszek zwracane są pierwotnym producentom lub powtórnie przetapiane przez producentów wtórnych z użyciem odpowiednich pieców do odlewania stopów. Jednakże większość (około 80%) zużytych puszek trafia wprost do produkcji pierwotnej, wobec czego recykling puszek jest doskonałym przykładem zamkniętego obiegu produkcji.

Szacuje się, że puszka aluminiowa po napojach może powrócić do ponownego przetopu już po 15 dniach, aluminium w samochodzie pozostaje uwięzione ponad 10 lat, zaś w konstrukcjach metalowych ponad 75 lat.

W USA w roku 1997, tylko z przerobu puszek po napojach, odzyskano 600.000 ton aluminium, co dało oszczędności energii elektrycznej w stosunku do aluminium hutniczego (pierwotnego) około 9 milionów kWh. W Europie Zachodniej w 1995 roku ponownemu przetwórstwu - a więc recyklingowi - poddano 35 % całkowitej ilości puszek. W następnym roku wzrost w porównaniu do roku poprzedniego wyniósł aż 17 %. W ten sposób odzyskano w ciągu roku 83.000 ton aluminium, które w większości wykorzystano do ponownej produkcji nowych puszek oraz różnych innych wyrobów.

Plastik

Plastikowa butelka z PET stała się najbardziej kłopotliwym śmieciem XX wieku, i to nie tylko w Polsce. Japończycy i Francuzi opróżniają rocznie po 4 mld takich opakowań. Do końca 2003 roku światowa konsumpcja butelek PET osiągnie ponad 50 mld sztuk! W Polsce - dotychczasowe zainteresowanie plastikową butelką z PET kończy się po opróżnieniu jej zawartości, potem trafia na wysypisko. W skali roku - objętościowo są to dwa Pałace Kultury i Nauki.

Na wysypisko trafia jednak ponad 98% śmieci. W aktualnej sytuacji, wobec znikomego udziału masy odpadów selektywnie zbieranych, proces recyklingu bazuje obecnie na segregacji zmieszanych odpadów komunalnych. Segregacja odpadów odbywa się w kompostowniach, w których wydziela się gospodarczo użyteczne grupy odpadów przy okazji kompostowania frakcji biologicznej odpadów i w segregatorniach, w których kompostuje się frakcję biologiczną odpadów komunalnych przy okazji wydzielania z nich grup odpadów gospodarczo użytecznych. Oba rozwiązania są przestarzałe i złe, wymagają bowiem budowy dwóch niezwykle kosztownych obiektów: odpowiednio zabezpieczonego wysypiska odpadów komunalnych z systemem monitoringu i kompostowni lub segregatorni. Dlatego też wydaje się, że obok postulatu „zanieczyszczający płaci” powinien funkcjonować i być wdrażany postulat „zanieczyszczający sprząta”. Wszak wszyscy wytwarzamy odpady. Wszyscy zatem powinniśmy mieć obowiązek odpady te sprzątać. Obowiązek ten w tym ujęciu wynika z prawa naturalnego, powinien też być przedmiotem prawa stanowionego. Obowiązek sprzątania swoich odpadów powinien w jednakowym stopniu dotyczyć i zwykłego obywatela i firm – producentów potencjalnych odpadów.

Jak unieszkodliwić odpady azbestowe?

Sposób pakowania wyrobów i odpadowych materiałów zawierających azbest uzależniony jest od ich rodzaju i postaci fizycznej oraz spełniać musi podstawowy warunek, jakim jest eliminacja możliwości emisji włókien azbestowych do powietrza. Odpady zawierające azbest powinny być utrzymywane w czasie pakowania w stanie wilgotnym i umieszczane wyłącznie w opakowaniach przeznaczonych do ostatecznego składowania. Opakowania powinny być szczelnie zamykane bezpośrednio po ich napełnieniu i po każdorazowym ich dopełnieniu poprzez zgrzewanie lub zalepianie taśmą samoprzylepną o wytrzymałości uniemożliwiającej ich przypadkowe otwarcie. Odpady powstałe z wyrobów o gęstości objętościowej powyżej 1000 kg/m3 ("twardych"), a więc płyty i części płyt azbestowo-cementowych oraz rury azbestowo-cementowe lub ich części powinny być szczelnie pakowane w folię polietylenową o grubości nie mniejszej niż 0,2 mm. Odpady z wyrobów o gęstości objętościowej mniejszej niż 1000kg/m3 oraz pył azbestowy (np. z urządzeń odpylających) powinny być umieszczane w workach z folii polietylenowej, które następnie należy umieścić w opakowaniu zbiorczym z folii lub tkaniny z tworzyw sztucznych. Odpady te mogą być również zestalane cementem w miejscu powstawania (wytwarzanie elementów betonowych). Utwardzone bloczki betonowe z odpadami należy szczelnie opakować w folię polietylenową. Odpady w postaci zanieczyszczonych azbestem materiałów o ostrych krawędziach (części metalowe, fragmenty konstrukcji) należy pakować w pudła (np. tekturowe), a następnie umieścić w workach z folii polietylenowej lub owinąć folią.

Źródło: http://odpady.org.pl/articles.php?id=77

---